Ως σήμερα ο Μπιλ Γκέιτς ήταν ο πιο διάσημος (και ο πιο πλούσιος) φοιτητής του Χάρβαρντ ο οποίος παράτησε τις σπουδές του στο περίφημο αμερικανικό πανεπιστήμιο για να ακολουθήσει το δικό του δρόμο. Τον επίζηλο αυτόν τίτλο διεκδικεί σήμερα ένας άλλος πρώην φοιτητής του ιδίου πανεπιστημίου, ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ο οποίος σε ηλικία μόλις 27 ετών έχει στα χέρια του ένα θησαυρό που δημιούργησε μέσα από το δωμάτιό του στη φοιτητική εστία του Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης. Αναφερόμαστε στο Facebook, το πιο καυτό site «κοινωνικής δικτύωσης» (social networking) στον κόσμο. Τουλάχιστον 60 εκατομμύρια χρήστες το επισκέπτονται συχνά-πυκνά για να μιλήσουν με τους φίλους τους, να βρουν άλλους που τους έχουν χάσει, να εκθέσουν τις φωτογραφίες τους, να διαβάσουν τα μηνύματά τους και να κάνουν ό,τι άλλο επιτρέπει η ιντερνετική φαντασία.

Εν αρχή…

Το πρόσωπο που έμελε να σημαδέψει την κοινωνική ζωή πολλών από εμάς, γεννήθηκε στις 14 Μαΐου 1984 και μεγάλωσε στη Νέα Υόρκη. Παιδί ευκατάστατης οικογενείας, από ένα πλούσιο προάστιο της Νέας Υόρκης, με μπαμπά οδοντογιατρό και μητέρα ψυχίατρο, φοίτησε στη Philips Exeter Academy, το γνωστό σχολείο στο Νιου Χάμσιρ, όπου φοιτούν όλα τα «καθώς πρέπει» πλουσιόπαιδα, και το 2002 πήγε στο Χάρβαρντ με σκοπό να σπουδάσει Ψυχολογία. Εκτός από την ψυχολογία ο Ζάκερμπεργκ είχε και «κόλλημα» με τους υπολογιστές. Ενώ ήταν ακόμα στο γυμνάσιο κατάφερε να κερδίσει την προσοχή της Microsoft και της America Online όταν παραβίασε την ασφάλεια του δικτύου υπολογιστών του σχολείου του. Του πρότειναν να τον προσλάβουν αλλά αρνήθηκε για να πάει στο Χάρβαρντ. Η μοίρα του ή το κισμέτ όπως είναι στη μόδα σήμερα, είχε άλλα σχέδια.

…Και εγένετο το Facebook.

Η ιστορία του Facebook ξεκίνησε το 2004 μέσα από το Χάρβαρντ, όπου ο τριτοετής τότε, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, σκέφτηκε να δημιουργήσει ένα ηλεκτρονικό δίκτυο για την επικοινωνία μεταξύ των συμφοιτητών του. Δεν ήταν βέβαια πρωτάρης στο χώρο. Στο διάσημο κολέγιο ασχολήθηκε με διάφορα πρότζεκτ όπως το “Coursematch” που έδινε τη δυνατότητα στους φοιτητές να βλέπουν τις λίστες των φοιτητών που παίρνουν τα ίδια μαθήματα. Στην αρχή το Facebook προοριζόταν μόνον για τους φοιτητές του Χάρβαρντ. Η επιτυχία του Facebook, ως σελίδας κοινωνικής δικτύωσης των φοιτητών του Χάρβαρντ, ήταν άμεση με τα 2/3 των φοιτητών να δημιουργούν λογαριασμούς μέσα στις δύο πρώτες εβδομάδες λειτουργίας. Μετά, όμως, επεκτάθηκε και σε άλλα πανεπιστήμια της Βοστώνης και της ευρύτερης περιοχής της Νέας Αγγλίας, αλλά παρέμενε πάντα σε πλαίσια πανεπιστημιακά και μαθητικά. Για να εγγραφεί δηλαδή κάποιος έπρεπε να είναι σπουδαστής. Αργότερα με τη βοήθεια των φίλων του, Κρις Χιούζ και Ντάστιν Μόσκοβιτς, επέκτειναν το Facebook στο Στάνφορντ, στο Κολούμπια και στο Γέιλ. Σε αυτό συνέβαλε φυσικά και η εμπιστοσύνη επενδυτών στο όλο εγχείρημα. Οι πρώτοι που επένδυσαν ήταν ο Πίτερ Τίελ, εκ των συνιδρυτών του PayPal, του διαδικτυακού συστήματος μεταφοράς χρημάτων, ο οποίος έβαλε 500.000 δολάρια και οι εταιρείες επενδύσεων Accel Partners και Greylock Partners. Το όνομα Facebook («βιβλίο προσώπων», κατά λέξη) προέρχεται από τα άλμπουμ με τις φωτογραφίες και τα ονόματα των φοιτητών που δίνουν τα αμερικανικά πανεπιστήμια στους «καινούργιους» για να μπορέσουν να εγκλιματιστούν καλύτερα στο νέο τους περιβάλλον. Το Σεπτέμβριο του 2006 το site «άνοιξε» σε όλο τον κόσμο και έκτοτε ξεκίνησε η ραγδαία άνοδός του. Έχοντας εξελιχθεί σε παγκόσμιο φαινόμενο, το Facebook, εξακολουθεί να προσθέτει καθημερινά μέλη σε ένα αχανές δίκτυο κοινωνικοποίησης που μετρά περισσότερους από 500 εκατ. χρήστες σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Άλλωστε, όπως έχει γραφτεί και στο διάσημο περιοδικό Times για την ανάδειξη του Μαρκ σε πρόσωπο της χρονιάς το 2008: «To Facebook είναι τώρα η τρίτη μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο και σίγουρα έχει περισσότερες πληροφορίες για τους πολίτες της από οποιαδήποτε κυβέρνηση. Και ο Ζάκερμπεργκ είναι ο ανώτατος άρχων αυτής της χώρας». Πληροφορίες που ο δαιμόνιος επιχειρηματίας δεν αφήνει ανεκμετάλλευτες, προσφέροντάς τις σε επιχειρήσεις προκειμένου να κάνουν έρευνες αγοράς. Έχοντας λοιπόν τη δύναμη στα χέρια του ή μάλλον καλύτερα στον υπολογιστή του παρουσίασε στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός μια μικρή επίδειξη του πως μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένας ιστότοπος κοινωνικής δικτύωσης ώστε να μετριέται ο «σφυγμός» συγκεκριμένων ομάδων χρηστών∙ ζήτησε από χρήστες στα παλαιστινιακά εδάφη, και στη συνέχεια στο Ισραήλ, την άποψή τους για την προσπάθεια αναζωογόνησης της ειρηνευτικής διαδικασίας. Μέσα σε μερικά λεπτά οι παρευρισκόμενοι είχαν τα αποτελέσματα.

Τώρα πλέον, όμως, τα στοιχεία των χρηστών «ξεκοκαλίζονται» από τα αρμόδια τμήματα διαφημιστικών εταιρειών που συλλέγουν πληροφορίες για τις προτιμήσεις του κοινού. Καμιά απορία λοιπόν όσον αφορά στο γεγονός πως, έχει κατ’ επανάληψη απορρίψει προτάσεις εξαγοράς από μεγάλες εταιρείες πληροφορικής με το σκεπτικό ότι το Facebook πρέπει να παραμείνει ανεξάρτητο. Όταν βέβαια, έχεις ένα προϊόν που ανάπτυξη του είναι σε παγκόσμιο επίπεδο αφού το 70% της κίνησης του προέρχεται από επισκέπτες εκτός Ηνωμένων Πολιτειών, δεν το αφήνεις εύκολα. Πληροφοριακά πάντως, η μεγαλύτερη πρόταση που έχει αποδεχτεί αφορά την πώληση την πώληση του 1,6% της εταιρείας στη Microsoft αντί 240 εκατομμυρίων δολαρίων. Εντυπωσιακό ποσό σωστά; Πριν αποφασίσετε αν ο Ζάκερμπερκ υπερεκτιμά τις ικανότητες του, ρίξτε μια ματιά στα παρακάτω νούμερα. Το Facebook απαριθμεί σήμερα περισσότερα από 400 εκατομμύρια ενεργά μέλη, ενώ ένας μέσος χρήστης έχει 130 φίλους, περνάει 55 λεπτά ημερησίως στο Facebook και στέλνει 8 friend requests το μήνα. Αν ενδιαφέρεστε για το τι γίνεται στην Ελλάδα να σας ενημερώσουμε πως από τα 10.964.020 άτομα, ο πληθυσμός που διατηρεί προφίλ στο Facebook είναι 2.515.220 (22,9% του πληθυσμού!), από τους οποίους 1.388.420 είναι άνδρες και 1.081.740 γυναίκες. Τι χρειάζεται λοιπόν για να κατακτήσεις τον κόσμο; Γνώσεις ψυχολογίας και προγραμματισμό.

Τα παρελκόμενα.

Ως γνωστόν, σε τόσο διάσημες ιστορίες με ποσά που ζαλίζουν, δε γίνεται να παρά να υπάρχουν ανακρίβειες και μυστικά (και μάλιστα πικάντικα). Διαβάστε μια διαφορετική εκδοχή του τι έγινε από εκείνους που κατηγορούν το Ζάκερμπεργκ. Οι φήμες άρχισαν μόλις μια εβδομάδα μετά την ίδρυση του Facebook, με τρεις συμφοιτητές του να τον κατηγορούν πως τους έκλεψε την ιδέα. Σύντομα οι κατηγορίες αυτές πήραν και επίσημη μορφή καθώς κατέθεσαν μηνύσεις εναντίον του Μαρκ για απάτη και κλοπή, σε μια δικαστική διαμάχη που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Στοιχεία όπως email που έχουν επιβεβαιωθεί από τους New York Times δείχνουν ότι η αρχική ιδέα για το Facebook ήταν ενός συμμαθητή του, του Άρον Γκρίνσπαν που είχε δημιουργήσει την ιστοσελίδα houseSYSTEM αλλά και δεδομένα που δημοσίευσε το Silicon Alley Insider, μερικοί από τους ισχυρισμούς κατά του Mr Facebook, έχουν κάποια βάση. Όσο αμφιλεγόμενη, όμως, είναι η προέλευση της ιδέας του Facebook, άλλο τόσο είναι και η προέλευση του προγραμματιστικού κώδικα. Οι Κάμερον και Τάιλερ Βίνκλεβος, συμφοιτητές επίσης του Ζάκερμπεργκ, ισχυρίζονται ότι τον προσέλαβαν για να τελειώσει ένα παρόμοιο δικό τους πρότζεκτ παραδίδοντας τους τα κλειδιά του κώδικα δύο περίπου μήνες πριν την έναρξη του Facebook. Μετά από αλλεπάλληλες δικαστικές διαμάχες που κράτησαν 4 περίπου χρόνια, ο Ζάκερμπεργκ, πρόεδρος πλέον του Facebook, συμφώνησε να καταβάλλει ένα άγνωστο χρηματικό ποσό και ένα μερίδιο της εταιρείας στους Βίνκλεβος για να δώσει ένα τέλος στη διαμάχη. Ή για να αποσιωπήσει τις δίκαιες(;) διαμαρτυρίες τους. Δυσαρεστημένος εμφανίζεται και ο πρώτος επίσημος επενδυτής και φίλος του Ζάκερμπεργκ που πίστεψε στην ιδέα του, Εντουάρντο Σάβεριν. Η οικογένεια του Σάβεριν ήταν ιδιαίτερα πλούσια και σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες είχε διασυνδέσεις με την βραζιλιάνικη μαφία. Όπως και να έχει, ο Εντουάρντο όπως και όλοι όσοι είχαν κάποια σχέση με το «Βιβλίο Προσώπων» βρέθηκε εκτός εταιρείας σε χρόνο dt.

Η αρχή του τέλους;

Αν και το Facebook συνεχίζει να έχει τα πρωτεία ανάμεσα στα social networks, πολλοί υποστηρίζουν πως έχει ξεφτίσει. Κατά καιρούς, έχει τεθεί το θέμα της ιδιωτικότητας που καταπατούν οι ρυθμίσεις του Ζάκερμπεργκ. Η περισσότερη κριτική που έχει ασκηθεί στο Facebook και το Μαρκ Ζάκερμπεργκ προσωπικά αφορά το περίφημο News Feed την ενημέρωση δηλαδή των χρηστών για τις δραστηριότητες των φίλων τους. Ο Mαρκ σε ανοιχτή του επιστολή προς την κοινότητα του Facebook απάντησε ότι λυπάται και ότι θα προσφέρει νέες δυνατότητες προστασίας αλλά υπερασπίστηκε τη ροή πληροφοριών. Κοινώς «θα κάνω ό,τι θέλω». Την ίδια απάντηση δίνει σε όσους σχολιάζουν την είσοδο του Facebook στη Wall Street. Σε μια πιο ελληνική εκδοχή, θα του λέγαμε πως «Είναι πολλά τα λεφτά, Άρη», ή θα τον παραπέμπαμε στο διάσημο λαϊκό τραγούδι «Για τα λεφτά τα κάνεις όλα». Δεν περιμένουμε τίποτε λιγότερο, όμως, από έναν τύπο που στα γεννοφάσκια του Facebook κυκλοφορούσε στο πανεπιστήμιο, μοιράζοντας κάρτες που έγραφαν «I’m CEO bitch» επιδεικνύοντας την ταπεινοφροσύνη του.